Ал-азырда Къарасувбазар шеэринде яшагъан Асановалар аилесининъ ана-Ватангъа къайткъанларына 2007 сене августта 30 йыл толды. Бу мунасебетнен аиле азалары козьайдын софрасы донатып, о агъыр куньлерни хатырлап, балаларгъа, торунларгъа икяе эттилер. Аиле башы Кязим Асановгъа ве тонгъуч эвлят Асангъа бу кунни къайд этмек насип олмады, олар Алланынъ рахметинделер. Софра башында биринджи сёз урьметли ана - буюканагъа берильди. Эльмира ханым о аджджыдан-аджджы куньлерни шойле хатырлады.
- 1977 сенеси омюр аркъадашым Кязимнен берабер Къырымгъа келип, Къарасувбазар районындаки Копюрли койден эв сатын алдыкъ. Кой шурасы реиси ве ходжалыкъ реберлерине бильдирмей, аилемизнен контейнерни де кетирип, эвге ерлештик. Арадан бир кунь кечкен сонъ милислер арды-сыра эвимизге келип Кязимге: «Эвни озь саибине къайтармасанъ, эвинъни бульдозернен сюрип, аиленъни сюргюн этермиз», — деп къоркъута, тазирлеп, тенбилеп кете эдилер. Куньлернинъ биринде реберлер бульдозер кетирдилер, эвни сюреяткъан вакъытта къомшулардан бири секирип бульдозерге минди ве оны токътатып, айдавджыны дюмен башындан чекип тюшюрди. О сархош экен. Бойлеликнен, бизни рус адамы фаджиадан къуртарды. Реберлерден эр бир хиянетликни беклей эдик. Айны шу сене къомшу Бий-Эли коюнде Сеитмемет агъанынъ эвини, Къышлавда Энвер Аметовнынъ, Аргъынчыкъ коюнде Аджиасанованынъ эвини бульдозернен йыкътыргъан эдилер. Бунъа бакъмадан, 1977 сене 1-сентябрьде дёрт баламны мектепке алып бардым, Асан 8-нджи, Ливадие 5, Лиля 3, Диляра 1-нджи сыныфкъа къабул олундылар. Аилемизни еди йыл прописка япмайып чекштирдилер. Корьген куньлеримиз тарихкъа сыгъмайджакъ, балаларымыз туварджылыкъ яптылар, — дей Эльмира ханым. Сёзни Лиля шойле девам этти: — Мен юкъары сыныфкъа кечкен сонъ, математика оджапчемиз - эм окъув ишлери мудиреси эди. О даима биз, къырым балаларына, къаба мунасебете булуна, къазангъан бааларымызны эксильтип къоя эди. Даяндым-даяндым 11-сыныфны битирип имтианларны дёрт, бешке бердим. Мектепни битирген талебелерге тантаналы суретте паспорт, шеадетнаме такъдим этильди, манъа исе не паспорт не шеадетнаме бермедилер. Саба директорнынъ кибинетине кирип весикъаларымны сорадым, о мени динълемеди, «убирайся, Чурбан!» — деп къувды. Бундан сонъ район тасиль болюгининъ мудирине мураджаат эттим нетидже чыкъмады. Арадан бир ай вакъыт кечкен сонъ, хиянет директор Трубай паспорт ве шеадетнамемни берди. Амма бааларымны эксильтип 3, 4 къойгъанлар. О хиянет манъа «Сен окъумагъа кирип оламазсынъ», — деди. Амма мен Ливадие татам окъуп битирген зенаат окъув юртуна кирмеге наиль олдым. Окъув юртунда эписи фенлерден дёрт, бешке окъудым, «кениш севиели бербер зенааты» весикъасыны алып, Къарасувбазарда, Акъмесджит шеэринде чалыштым, 10 йылдан берли озюмнинъ шахсий бербер тюкяным бар. Бундан учь йыл эвельси сабыкъ оджапчем селям берип, солонгъа кирди: «Лиля сачларымны бир тертипке чек», — деди. Мен о айвангъа хызмет этмеден ред эттим.
Сёзни Диляра заным девам этти:
- Биринджи сыныфта биз къырым къызлары беш ве бир огълан окъудыкъ. Муаллимемиз Александра Григорьевна Рож пек адалетли, пак юрекли инсан эди, мен эписи фенлерден беш баанен башлангъыч сыныфларны битирдим, макътав ярлыкълар алдым. Бешинджи сыныфкъа кечкен сонъ, татам огърагъан акъсызлыкъларгъа мен де огърадым. Математика оджапчемиз даима меним бааларымны эксильтип, учь къоя башлады. Мен бу акъта урьметли муаллимем Александра Григорьевнагъа сёйледим, о манъа математика, кибернетика боюнджа МАН «Искатель»де гъыябий окъумакъны тевсие этти, адрес берди. Мен мектюп язып ёлладым, мени давет эттилер. Акъмесджитке, Ялта сокъагъы 4-эвге бардым. ТНУ оджасы В. Н. Косаткиннен корюшип субетлештик. Оджа манъа кибернетика, математика боюнджа 18 китапнынъ адыны язып берди, китапларны къаерден алмакъны сёйледи. Мен китапланы сатын алдым, эвге кельдим, окъуп башладым, огрендим. МАН манъа вазифелер язып ёллай, мен вазифелерни чезип, озюм алып бара эдим, 1983-1984 окъув йылында биринджи курсны, 1984-1985 сенеси экинджи курсны мувафакъиетли битирдим. Мен МАНда окъугъанымны мектепте сонъундан бильдилер. Мен экинджи курсны аля баалларнен битиргеним ичюн, манъа Артекке путёвка ёллагъанлар. Оны манъа бермедилер, мен буны сонъундан МАН оджасы Косаткинден бильдим. 9-сыныфны исе Къарасувбазар шеэринде 1-санлы мектепте окъуп башладым, биринджи черикни битирген сонъ, мектеп директоры мени иш одасына чагъырып: «Тербиенъ осал экен, оджалар устюнден юкъарыгъа шикяет яза экенсинъ», — деп весикъаларымны къайтарып, мени мектептен къувды. Секиз йыл окъугъан мектебим де къабул этмеди. Мен тасильни девам эталмадым, амма МАНны девам эттим. Башыма кельген акъсызлыкъларны Косаткин оджагъа агълап-агълап сёйледим. МАН-нынъ «Искатель» манъа справка берди, 8-сыныф битирген весикъамнен экисини Алуштадаки кулинар окъув юртуна такъдим этип, имтиан берип окъумагъа кирдим, 1989 сенеси битирип сатыджы зенаатынен чокъ йыллар Къарасувбазар шеэринде чалыштым, — дей Диляра ханым.
П. АДЖИРЕДИНОВ.
Ресимде Диляра ханым Сефляева.
Фикирлер
Фикирлеринизи языныз