Ана тилимиз мытлакъа илерилер - чюнки акс алда миллетнинъ озю гъайып ола биле
31 Мая 2008 | Миллий медениет
26-майыста Миллий Меджлис реисининъ биринджи муавини Рефат Чубар виляетлер ве миллий азлыкълар тиллери Авропа хартиясы Комитетининъ экспертлери иле корюшюв кечирди.
Дания мемлекетининъ Алий махкеме къадысы Джон Ландам, халкъара акъ-укъукълар профессоры Стефан Отер (Алмания), Халкъара мунасебетлер Институтынынъ профессоры Всеволод Митцик (Киев), Авропа хартиясы Комитетининъ Украинадаки векили Соня Парере эксперт оларакъ кельдилер. Олардан гъайры корюшювде Миллий Меджлиснинъ тышкъы алякъалар идаресининъ ребери Али Хамзин иштирак этти.
Бу корюшюв агъымдаки сененинъ 8-апрельде экспертлер иле олып кечкен ишчи корюшювинде котерильген къырымтатар тилининъ гъает фаджиалы вазиети акъкъындаки музакеренинъ девамы олды. О заман ана тилини сакъламакъ ве инкишаф эттирмек акъкъыны ичине кирсеткен Украинада къырымтатарларнынъ акъ-укъукъларыны теминлевнен багълы вазиетни терен огренильмеси акъкъында анълашма япылгъан эди.
Экспертлернинъ суаллерине джевап беререк, Р.Чубар, мектеп чагъындан эвель ве мектеп чагъындаки сааларда онынъ ишлетильмеси, эм де джемиетнинъ куньделик яшайышында чешит сааларда, шу джумледен, кутьлевий хабер васталарында къырымтатар тилининъ земаневий вазиети акъкъында айтты. Р.Чубар ве А.Хамзин къырымтатар тилини тиклемек ве инкишаф этмек киби агъыр вазифени къырымтатарларнынъ озьлерине быракъкъан ерли ве меркезий акимиетнинъ позициясыны джиддий тенкъитке огъраттылар. Бойле вазиет Украина алгъан меджбуриетлерине къаршылыкъ япа.
Меджлис векиллери къырымтатарлар мектеп тасили ве Къырым акимиетининъ органлары фаалиетинде дискриминациягъа огъратылгъанларына шаатлыкъ эткен чокътан-чокъ мисаллер кетирдилер.
Буюк маниаларнен ачылгъан къырымтатар тилли айры мектеплер не оджалар, не дерсликлер, не окъув-усулджылыкъ къулланмаларынен теминленмегенлер. Украина ве Къырымнынъ алий окъув юртлары ялы-нъыз къырымтатар тили ве эдебияты оджаларынынъ азырланмасы иле мешгъуллер. Дигер фенлерни окъуткъан ве къырымтатар миллий мектеплеринде ана тилинде дерс алып баргъан оджалар але бу кунь ич бир ерде азырланмайлар.
Бундан гъайры озь балаларына ана тилинде тасиль берильмесини талап эткен ана-бабаларнынъ истеклери ерли акимиет ве тасиль везирлигининъ мемурлары тарафындан ачыкъ-айдын аякъ асты алынгъанынынъ мисаллерини кетирдилер.
Рус тилли мектеплерде къырымтатар тили дерслери эсас джедвельден тыш чыкъарылгъаны ве, бойлеликнен, къырымтатар балалары миллий менсюплиги боюнджа тазыйыкъкъа огъратылгъанына эскпертлернинъ айры дикъкъаты джельп этильди.
Тарих ве эдебият боюнджа мектеп дерсликлеринде къырымтатарлар акъкъында гъает менфий малюмат берильгени къайд этильди.
Бу эписи фактлар украин джемиетинде бири-бирини урьмет этмеге ве миллетлерара барышыкъкъа алып бармагъаны айтылды.
Р.Чубар Украина къанунджылыкъ темелинде ана тилинден ресмий суретте кениш файдаланмакъ акъкъынынъ амелиятта теминленмесине шараитлер яратылмагъаныны къайд этти. «Къырымтатарлар бойле мунасебетке ляйыкъ дегиллер, чюнки оларнынъ не Украинада, не де ондан тышта девлети ёкъ ве къайдандыр тыштан ярдым беклемеге умют ёкъ», - деди о.
Корюшювнинъ сонъунда миллет чокъ йыллар сюргюнликте яшагъан ве чокъ гъайыплары олгъанына бакъмадан, озь тилини тиклемеге авеслиги оськени, чюнки халкъ озьгюнлигини ялынъыз ойле сакълап оладжа-гъыны анълагъаны къайд этильди.
Меджлиснинъ матбуат меркези.
Фикирлер
Фикирлеринизи языныз