Чинабад иджра комитетиндеки хадимлернинъ чокъусы онъа мураджаат эте эдилер Тильнинъ уджунда къылычнынъ кучю бар…
30 Апр 2008 | Миллий тарих
Эр бир халкъ арасында иззет-урьметке ляйыкъ инсанлар ола. Биревлер тиббият саасында, кими маариф ишлеринде, бири арбий санатында нам къазангъан, дигери нефис эдебияты, тарих саифелеринде шан-шуретке иришип, халкънынъ гъурурына чевириле. ХХ асырнынъ къырым миллий назмиетининъ энъ парылдагъан йылдызларындан бири Эшреф Шемьи-заденинъ эм къуванчлы, эм де къайгъы-къасеветлернен толып ташкъан аятынен багълы олгъан (даа ич бир матбуатымызда айдынлатылмагъан аджыныкълы левханы «Къырым» газетининъ мухтерем окъуйыджыларына авале этмек истейим.
Эшреф Шемьи-заде 1946-1948 сенелери Андижан виляетининъ Чинабад къасабасында яшагъан йыллары район иджра комитетининъ план болюгинде чалыша эди. Затен, эр бир тешкилят, муэссисе ве идареде чешит табиатлы: алчакъгонъюлли, шакъаджы, урдумдуймаз, куньджю, хасис ве саф юрекли адамлар чалышкъаныны яхшы билемиз. Мадам ки, акъыллынынъ да, акъылсызнынъ да етмиш эки тюрлюси бар, дейлер. Чинабад район иджра комитетинде ишлеген хадимлер сыкъ-сыкъ Эшреф Шемьи-заденен акъыл таныша, онъа иш муджиби тюрлю меселелернен мураджаат эте эдилер, чюнки Эшреф агъа эм сиясий, эм икътисадий, эм де тиль саасында азырджевап бир шахс оларакъ танылгъан эди. Онъа кимерде зенаатдашлары шакъанен (базан чин юректен, самимий): «Ашрафджон ака, Сиз биз учун хакъикъий «Уламо», «молуматнома», («Справочник) вазифасини, хызматини бажарганингиз ичюн устозымыз» — дей эдилер.
Мен о девирде «беязнен, къаранынъ» фаркъына даа бармай эдим… Юкъарыда айтып кечкеним киби, бу девлет аппаратында да эр кес бир дегиль эди. Хызмет басамакъларынынъ тёпесине ынтылгъан алчакъ шахыслар да бар эди.
Кимдир Эшреф Шемьи-заденинъ шахсиети кунь-куньден буюк урьмет сайгъыгъа мушерреф олгъанына ичинден пахыллап, онынъ устюнден шикяет ифтира уйдурып, органларгъа ёллай. О заман ифтира, чакъув, ошеклерни ич ким тешкермей эди. 1948 сенесининъ кузюнде улу шаир Эшреф Шемьи-заде Девлет телюкесизлик комитети (КГБ) тарафындан «Тюрк джасусы» сыфатында 25 йылгъа азатлыкътан марум этиле. КГБджилер шаирге озь къорантасынен ведалашмагъа биле мусааде бермейлер.
Мен окъугъан 1 санлы мектеп «халкълар джелляты» Сталиннинъ адыны ташый эди. Мен Чинабад иджра комитетининъ экинджи секретары Максимовнынъ огълу Володянен бир сыныфта окъуй эдим.
Бир куню Володя манъа бу аджайип инсан акъ-къында бильген малюматларынен пайлашып башлады: «Знаешь, Кадыр, у нас в аппарате кто-то наклеветал на «Живого справочника» — энциклопедиста. Так называли Эшреф Шемьи-заде сотрудники аппарата, в том числе и мой отец. Прошёл год после его ареста. Кто-то из сотрудников райисполкома нашёл фотографию Эшреф Шемьи-заде вместе со Сталином в тумбочке, где он работал в плановом отделе.
Все были поражены, особенно тот тип, который наклеветал на него. Вот что делает зависть с человеком, его судьбой…»
Зульметнинъ сонъунда да ярыкълыкъ ола. Эшреф Шемьи-задемиз де 5 йыл ботен ерде азап чекип, сонъунда акълана ве 1953 сенеси апсханеден къуртулып, Чинабад район маариф болюгинде баш бухгалтер олып чалышкъан Губайдулин Талгъат агъадан учь йыллыкъ иш акъкъыны алмагъа наиль ола. Башында янъы шляпа, устюнде де янъы костюм, къолунда исе авропалылар къуллангъан тростьнен Чинабад къасабасында магисталь ёлнынъ четиндеки къалдырымда Эшреф агъаны таныгъан, бильгенлер, агъызыларыны ачып, онъа бакъалар, козьлерини окъалай-окъалай: «бу руямы, ёкъса айдын куньми!» — деп айретте къалалар. Демек, улу шаир Совет укюметининъ къанунларыны да пек яхшы биле экен, чюнки о вакъыт озюни къабаатсыз экенини исбатламакъ да гъает буюк къараманлыкъ сайылгъан. Менимдже, бу екяне бир адисе олса керек. Буны манъа Губайдулин Талгъат агъа агъызыны толдурып макътангъан эди. Даа ич ким бойле ишке къол урмагъаныны мен билем ве джанлы шааты олам, — деген эди о.
Къадыр ВЕЛИ.
Фикирлер
Фикирлеринизи языныз