Конгресске азырлыкъ черчивесинде
Къырымтатарларнынъ Бутюндюнья конгрессине азырлыкъ девам этмекте ве бу буюк тедбир дюнья бою яшагъан ватандашларымызнынъ мерагъыны джельп этти. Энъ кучьлю ве тешкилятландырылгъан диаспораларымыздан бири Романияда яшай. Добруджа къырымтатарлары Къырымгъа эр сене келип кетелер. Къурултайларда, 18-майыстаки матем митинглеринде ве дигер салмакълы тедбирлеримизде фааль иштирак этелер.
Бу куньлери Тешкилий комитетнен якъынджа алякъада олмакъ макъсадынен Романия мемлекетинден Романия мусульманлары татар тюрклерининъ демократ бирлешмесининъ (РМТТДБ) реиси Амет Варол ве Букурешт (Бухарест)теки болюгининъ реиси, Булгъаристан боюнджа Комитетнинъ векялетли темсильджиси Къыяседин Утэу тешриф буюрдылар.
“Биз бутюн дюнья татарларынынъ бирлешмесини истеймиз, - деди Къыяседин агъа. - Романияда къырымтатарлар ве романлар арасында девлет севиесинде фаркъ этильмей, олар эписи Романиянынъ мусавий акълы ватандашлары. Лякин Къырымда, Украинада биз башкъа вазиетни коремиз. Онынъ ичюн озь ватандашларымызгъа ярдым этмеге истеймиз ве оларнынъ сесине озь сесимизни къошып, акъларыны талап этеджекмиз. Къырымда къырымтатарлар саип олмакъ кереклер. Биз исе озь тарафымыздан бутюн дюньягъа бу акъта айтмагъа азырмыз”.
Авропа Бирлигининъ сонъки топлашувында Къыяседин Утэу чыкъыш япты ве эписи авропа мемлекетлерине къырымтатарларнынъ Къырымдаки вазиетине дикъкъат этмелерини мураджаатта булунды. «Къырымгъа барынъыз ве къырымтатарлар ХХI асырда Къырымда насыл алда яшагъанларыны бакъынъыз, оларнынъ топракъкъа саип олмакъ акъкъы але бу куню ерине кетирильмеген», - деп айт-къан бу алидженап инсан.
Сонъра Къыяседин Утэу Булгъаристангъа баргъаны акъкъында тариф этти. Булгъаристанда бугуньде 7 бинъ ватандашымыз яшай, олар Конгрессте иштирак этмек ичюн ариза яздылар, беш векиль йибермеге ниетленелер. Булгъарларнынъ къырымтатарларгъа мунасебети яхшы. Олардан бир адам парламентте халкъны такъдим эте.
Къыяседин агъа оларгъа озь мемлекетинде насыл иш алып барылгъаныны ве девлеттен къолтутув алмакъ ичюн насыл арекетлер япмагъа керек олгъаны хусусында меслеатлар берген. Иншалла, Булгъаристанда яшагъан къардашларымыз Конгресске келир ве оларнен де алякъамыз къавий олур.
Мусафирлеримиз айткъанына коре, бу кельгенлеринде оларнынъ ич бир тюрлю теклифлер япмагъа акълары ёкъ, чюнки оларнынъ джемиети демократик олып, буларны Романияда халкъны топлап кениш музакере этмек кереклер ве оларнынъ авалесинен къабул этильген къарарларны интернет вастасы иле ёллайджакълар. Ал-азырда исе Романия векиллери Костендже шеэри ве Багъчасарай эм де Ялта шеэрлери иле къардашлыкъ анълашмасы тизмеге кельгенлер.
Амет Варол РМТТДБ реиси оларакъ, шу тешкилят акъкъында икяе этти. Романия боюнджа 32 болюк бар, олардан 10 векиль сайланаджакъ, даа 5 векильни яшлар ёллай-джакълар. Ким келеджек даа бельгиленмеди.
Яшлар акъкъында лаф башлагъан сонъ, мухбир тарафындан тиль меселеси котерильди. Яшлар яшагъан девлетнинъ омюр тарзына уялар, мектеплерде девлет тилини огренелер. Озь ана тилини унутмайлармы, деген суальге Амет Варол бу эснас Романияда къоркъунчлы колемни алмагъаны, яшлар озь ана тилинде сербест къонушакъанларыны айтты.
Къартлар ве буюклер тарафындан энди чокъ йыл девамында яшларнен даима иш алып барыла, оларгъа миллий гъурур, миллий менсюплиги акъкъында даима айтыла. Чокъсу яшлар алий малюматлы ве дегерли ишлерде чалышалар, амма ким олгъанларыны унутмайлар.
Романиядаки къырымтатарлар тасиль, маариф ишини токътатмайлар ве чокъ йыллар эвель къапатылгъан миллий мектеплерни тиклемек ве балаларнынъ ана тилинде окъутмакъ имкяны олмасы макъсадынен бу сене янъы баштан къырымтатар балалары окъугъан мектеплерде афтада бир саат ана тили дерси огретиледжеги ве биринджи миллий сыныф ачыладжагъы акъкъында хабер этильди. Акимиет бу арекетлерге де къолтута.
Бу хусуста А.Варол бойле хабер берди. Къырымдан эки профессор, эки медениет хадими ве эки студент кельдилер. Китаплар биринджиден дёртюнджи сыныфкъадже азырланды. “Илериде афтада учь дерс алып барылмасына иришеджек оламыз”, - деди А.Варол.
Къ.Утэу исе Къырымда дердж этильген дерсликлерни нумюне оларакъ алып, умумийлештирген бир программа ишлеп чы-къармакъ козьде тутулгъаны акъкъында малюмат къошты.
Бесе-белли Добруджа къырымтатарларнынъ енъишлери Романия девлетининъ бизим халкъкъа олгъан урьмети ве къолтутувы иле багълы. Романия джемиети Добруджа къырымтатарларыны мусавий акъларгъа малик олгъан халкъ, озь ватандашлары киби къабул эте, анда миллет айырмакъ киби шей ёкъ. Бойле малюмат исе векиллернинъ сёзлерини тасдикълай:
Романияда девлет севиесинде 13-декабрь куню къырымтатарлар миллий куню киби къайд этиле. Бу сене матем митингине келип кеткен ватандашларымыз бир айдан озь векиллерини Букурештке ёлладылар. 300 адам парламент къапусы къаршына чыкъып, озь халкъынынъ мураджаатыны депутатларгъа еткизди. Олар 18-майыс куню матем куню киби танылмасыны истедилер.
Парламент бу талапларыны акълы сайып, халкънынъ истегини ерине кетирди. Эндиден сонъ Романияда 18-майыс куню хатыра куню киби къайд этиледжек.
Али Хамзин Романияда яшагъан ватандашларымызнынъ ишине юксек къыймет кесерек, оларнынъ гонъюльдешлик мунасебетине дикъкъатны джельп этти. “Биз мында чокъсу меселелер боюнджа анълашмакъ ичюн чокъ ишлемек керекмиз. Мына бу кечириледжек Конгресске бутюн диаспора къолтутты. Мында исе чешит чиркин ошеклер кездириле. Базылары Конгрессни махсус Мустафа Джемиль ичюн япылгъаныны, о Меджлистен кетмеге истей, онынъ ичюн онъа ер азырлана, деген лафлар айтыла, - деди о. - Амма бу бус-бутюн ялан, чул тутмайджакъ ошеклер, чюнки эписи меселелер Конгресс ишлемеге башлагъан сонъ чезиледжек ве ким онъа ёлабашчылыкъ япаджагъы даа белли дегиль”.
Койлерде джемаат малюматларны насыл биле, онынъ Конгресс акъкъында хабери бармы, деген суальге Амет Варол:
-Эр ай болюк реислерининъ топлашувлары ола. Бу топлашувларда япылгъан ве япыладжакъ ишлер музакере этиле. Бу зияреттен сонъ биз мытлакъа эсабат береджемиз. Койлерде джемаат эр афта топланып, хабер ала, озь истегини бильдире, реисине авалелер бере, озю не япкъаныны бильдире.
Къыяседин Утэу озь тарафындан Букурештте оларнынъ джемиети эр афта топлангъаны, тедбирлер кечиргени ве тюрк мемлекетлерининъ эльчиханелеринен сыкъы алякъада олгъаны, оларнынъ тедбирлеринде де иштирак эткени акъкъында тарифледи.
О бойле бир шакъа айтты. Букурештте ильк Тюркие эльчиханеси ачылгъанда о: мен 50 яшындам деген. Сонъра Азербайджан эльчиханеси ачылгъан ве о: энди 45 яшына кельдим деген, Къазахыстан эльчиханеси ачылгъанда исе о: мен эп яшарам, 40 яшына кирдим, деп шакъа эте экен. Онынъ фикриндже, тюркий халкълар не къадар сыкъы алякъада олсалар, не къадар бири-бирине къолтутсалар, о къадар кучьленелер.
Биз Романия къырымтатарлары акъкъында хабер алып турамыз, амма семетдешлеримизге хатырлатмакъ истеймиз. Романия ватандашларымызнынъ бизим акъкъымызда малюматларны интернет вастасынен алмагъа имкяны бар. Олар исе “Къара денъиз” газетини чыкъаралар. Радиода чыкъышлар япалар. Якъында Тюркиенинъ къолтутувынен радиодаки чыкъышларны чокълаштырмакъ ниетинделер. Оларнынъ интернетте озь сайты бар (tatar.ro).
Башта Романиядан чокъ яш мутехассыслар Канадагъа кочькенини эшиткен эдик. Амма шимди Авропа Бирлигининъ азасы олгъан Романияда дегерли иш ерлери, дегерли айлыкълар олып, яшларгъа кетмеге керек олмады. Олар озь ана-бабаларындан айрылмайлар. Аксине, озь топрагъында къавий къырымтатар къоранталары къурып яшайлар.
Добруджа къырымтатарларынынъ диний менсюплиги кимсеге кедер этмей. Девлет олар ичюн джамилер къура. Акимиетте, полисте оларнынъ векиллери етерлик дере-джеде. Арбий хызмет исе гонъюлли.
Мусафирлернен ойле самимий ве меракълы олгъан корюшювнинъ сонъунда Къыяседин агъа озь шаир истидатыны нумайыш этти ве ватанперверлик дуйгъусы иле толу эки аджайип шиир окъуды.
В.СЕЙДАМЕТОВА.
Фикирлер
Фикирлеринизи языныз