Халкънынъ вариетине токъунмакъ олмаз!
19 Ноября 2008 | Миллий тарих
Чюнки бизим йырларымыз, бизим аварымызгъа дюньяда етерлиси ёкъ
Мен кичкене экенимде, Озьбекистаннынъ Койташ къасабасында яшадым. О заман радио ве телевизорда тек озьбек тюркюлери, авалары, сийрекче рус тилинде эшите-коре эдик. Айда-йылда бир кере телевизорда къырым концерти оладжакъ олса, эпимиз беклей-беклей козюмиз дёрт ола, сонъ топланып зевкънен бакъа эдик. Афтада бир кере радиода сымарыш концерти ола, оны да къачырсакъ, пек кедерлене эдик. Бир де тойларымызда аваларымыз, тюркюлеримизни эшитсек, бунен бутюн эгленджелеримиз бите эди.
Мен озь-озюме - не ичюн бизим бойле дюльбер аваларымызны гедже-куньдюз чалдырмай экенлер, деп суаль бере эдим. Сонъра, бабаларымыз топлашып, Къырым меселеси акъкъында пысырдашкъанда, къапу артындан динълеп, бир-эки шейлер биз де анълай башладыкъ.
Бугуньде-бугунь, Аллагъа чокъ шукюр, “Мейдан”ны кунь бою эшитмек мумкюн. Шимди де бизим аваларгъа етерлиси ёкъ! Телевизорда яйынларымызны эр кунь бир-эки саат бакъмагъа мумкюн. Къана, эпимиз Севиль Картакаева киби сёйленип олсакъ. Машалла!
Озьбекистанда даа бир шей акълыма келе эди. Не ичюн тек халкъ йырлары, авалары иджра этиле. Ильяс Бахшышнынъ бир-эки йырындан башкъа чокъ шей эшитмез эдинъ. Мен исе яш олып, “Ялла” киби ансамблимиз олгъаныны, янъы заман авалары, замангъа коре тюркюлери олмасыны арзу эте эдим. “Хайтарма”мызнен, биз, эльбетте, гъурурлана эдик. Олар халкъымыз топлу яшагъан ерлерге гастрольнен бара, атта Койташкъа биле кельген эдилер. Лякин меним о замандаки фикиримдже “янъылыкъ” сезильмей эди. Яшлар ичюн авалар да яшармакъ керек, деп тюшюне эдим.
Бугунь, Аллагъа бинъ шукюрлер олсун, нидже бестекярларымыз бар! Я яш иджра-джыларымыз?! Насыл союны истейсинъ… Бутюн кунь радио чалса, динълеп безмейсинъ. Бу сырада Арсен Бекиров, Гузель ве дигер яш иджраджыларны мисаль оларакъ косьтермек ляйыкъ. Дилявер Османов киби бульбулимиз шимдигедже кимнинъ багъчасында отькен экен, тек Къырымда эшиттик. Биз оны динълеп-динълеп, тоймаймыз.
Эдип Асановнынъ “Багъчасарай”ы эбедий яшайджакъ. Зуре Къадыеванынъ чокъ йырлары къальбинъе ята. Мен “Озенбаш къызларыны” пек бегене эдим, Зуре эписини бастырды. Музыкасы миллий тюсте язылгъан. Йырлары буюк дуйгъунен яратылгъаны сезиле, оларгъа заман тесир этмез, дейим.
Бу эписи пек яхшы. Лякин кедерли бир шейни де айтмагъа меджбурым. Янъы йырлар - заман йырлары. Заман денъишсе, ихтияджгъа коре яратылгъан буларнынъ чокъсу унутыладжакъ. Олар бугунь актуаль мевзуда олса, ярын оларнынъ ерини янъы йырлар алыр. Энди мен анълайым - заман кечкен сайын къыйметини джоймагъан, аксине, даа да тесирли ве аджайип корюнген халкъ аваларымыз, йырларымыз бар.
Олар асырлар бою денъишмейип, бизге кельселер, бугунь де денъишмелерге мухтадж дегиль. Биз оларны несиллеримизге ойле шекильде къалдырмакъ керекмиз. Олар бизим миллий озьгюнлигимизни косьтерген вариетимиз. Яш иджраджыларнынъ базылары бу хазинеден янълыш файдаланалар. Олар халкъ йырларыны алып, макъамыны денъиштирелер, джаным-джаным тюркюлерни айткъанда, насылдыр манасыз къошмалар япып, кийиклер киби улуйлар, сызгъыралар, выйкъылдайлар, сеслерини къалтыраталар ве буны дюльбер, земаневий, деп саялар.
Эгер шимди миллий урбамызны кескелеп, къурсакъны ачып, “Бу миллий урбамыз! Замангъа коре яшайыкъ”, деселер, мен беллесем, кимсе разы олмаз. Бойле шейлерде денъишмелер олмамакъ керек. Бир адам оны бегенгени ичюн, бутюн халкъ онъа бойсунырмы? Олмайджакъ шей! Я не ичюн йырны истегенинъ киби парчалагъан, макъамыны денъиштиргенлерни токътатмаймыз?
Тюркиеде яшагъан къырымлар биле энди тюрк аваларына чектилер, йырларымызны тюркче иджра этелер. Оларнынъ энди къырым-джа аэнки ёкъ. Биз миллий озьгюнлигимизни сюргюнликте сакълап къалдыкъ. Миллий терегимизни солдуртмадыкъ. Ватангъа авдет олгъан сонъ онынъ тамырларыны озюмиз балталаймыз.
Яшлар джаз истейми, реп истейми, поп истейми, не япса-япсынлар, амма озьлери яз-гъан макъамларны иджра этсинлер, халкъ аваларыны исе бозмасынлар. Халкъ вариетине токъунмасынлар.
“Къырым” газетинде бу акъта чокъ языла, амма, гъалиба, яшлардан кимсе окъумай. Текрарласам да, кене айтаджам - бизим йырларымыз, бизим аваларымызгъа дюньяда етерлиси ёкъ. Къолунъда алтын тутып, оны къыйметсиз боюнджакъкъа денъиштирмек олурмы? Шимдики тойларда хайтармаларымыз, миллий тюркюлеримиз энди эшитильмей, олса, бир файызны тешкиль этелер. Бизим аваларымызны “Лимончик”лерге, “Аравай”ларгъа, “Лезгинка”ларгъа, денъиштирмек олурмы? Бойле мунасебетни - ичип шишкен адамларымыз дады-тузуны джоялар, деп анъламакъ мумкюн. Айды, ойле олсун. Я сиз дигер халкъларнынъ тойларында, янъылып, къырым авасыны, тюркюсини чалдыр-гъанларыны эшиттинъизми? Не къадар башкъаларгъа ялтакъланаджакъмыз? Къартларымыз бойле адамларгъа: “Чипче йымыртасындан чыкъкъан да, къабу-гъына “Бо!” деген”, деп айталар.
Даа бир риджам бар, радиода тюркче, башкъа аваларны сийрекче, бельки, махсус бир саатларда, “Дюнья (къардаш) халкъларнынъ музыкасы” рубрикасында къойсунлар. Иджра этеджек артистлернинъ, макъамны язгъан бестекярларнынъ, сёзлерни язгъан шаирлернинъ адларыны айтсалар, даа да яхшы олур эди.
Н.БЕКИРОВА,
Эски-Сарай къасабасы.
Фикирлер
Фикирлеринизи языныз