Джиддий музыкамызнынъ инкишафы огърунда куреш япмалымыз, чюнки инкишаф этмеген эр бир шей ёкъ ола, оле!
19 Ноября 2008 | Миллий медениет
Мен бизим къырым музыкамызда ич бир вакъыт ялынъыз озюмнинъ ишлерим боюнджа тюшюнмедим. Омюр бою миллий музыкамызнынъ такъдирини, вазиетини козь огюне алам ве, умумен, медениетимизнинъ бу пытагъында иджат эткен санатчыларымызнынъ иджадий ишлеринен меракъланам, эм де къолумдан кельгени къадар ишлерини къайгъырып, оларгъа ярдым этмеге тырышам.
2007 сенеси июль айнынъ башында мен «Къырым» газетимизнинъ муарририне бойле теклифнен мураджаат эттим: «Бизим симфоник эсерлерни яраткъан бестекярларымызнынъ ишлери юрюшмей. Оларны муарриетке давет этип, бу акъта бир субет япсакъ, меселени реберлеримизге анълатсакъ, бельки бу бестекярларымызнынъ ишлерине ярдым, я да файда олур эди».
Муаррир фикиримни анълады ве 2007 сенеси 31 июльде «Къырым» газетининъ редакциясына бестекярларларымыз Мерзие Халитова, Эльвира Эмир, Джемиль Кариков кельди. Муаррир оларны селямлап, оларгъа къол- туткъаныны, ярдым этмеге азыр олгъаныны айтты.
Бу корюшювде мен халкъымыз ичюн джиддий классик музыкамызнынъ не къадар буюк эмиети олгъаны акъкъында тафсилятлы анълатмагъа тырыштым. Дигер мусафирлер де озь фикирлерини бильдирдилер.
Бундан сонъ «Къырым» газетинде 27-октябрьде чыкъкъан санында журналист В. Сейдаметованынъ «Джиддий музыкамызнынъ инкишафы ве онынъ такъдири» адлы буюк макъалеси басылды.
Бир къач айдан сонъ юкъарыда анъылгъан макъалеге джевап оларакъ В. Сейдаметованынъ Миллий Меджлис реисининъ муавини, Къырым ЮШ президиумынынъ азасы Ремзи Ильясовнен субети («Классик музыкамыз инкишафы огърунда» («Къырым», 2008 с. 11-апрель) дердж олунды.
Оны терен огренген сонъ, «Къырым» газетининъ 2008 с. 26-июльде чыкъкъан санында мен Р. Ильяснынъ айткъанларына «бестекярлыкъ - гъурурымыз!» адлы изаат бастырдым.
Изаатны бойле екюнледим: «Урьметли сиясетчилеримиз! Халкъымызнынъ музыка медениетининъ такъдири ве келеджеги Сизинъ къолунъызда. Чалышынъыз! Бестекярларгъа ярдым этинъиз!»
Бираздан сонъ бизим сиясетчилеримизнен корюшип, музыкамызнынъ инкишафы акъкъында амелий суретте субетлер, анълатувлар япмакъ керек олды.
Бу ишлерни темельден беджерип кечирмек ичюн, мен пек атик ве эр туткъан ишинде сонъунадже фааль чалышкъан джемаатчы Иззет Изединни давет эттим. Чюнки Иззет бей халкъымыз ичюн медениетнинъ не къадар буюк эмиети ве муим олгъаныны теренден анълагъан инсан. Ойле олды ки, 2008 с. 28-июльде белли журналист, месуль мемур Шевкет Меметов «Мейдан» ве «АТР» радио ве телеканаллары ишлерининъ севиесини котермек ичюн бестекярларнен корюшюв ве субетни тешкилятландырды.
Шевкет Меметовнынъ: авескярлыкъ севиеси ёнелишинен кеткен музыкамызны насыл этип профессиональ севиеге котермели? - деген суалине чокъ файдалы джевап, фикирлер айтылды.
31-июнь, Къырым Юкъары Шурасында мен, Мерзие Халитова, Эльвира Джемиль, Эдип Асанов, Иззет Изединов Ремзи Ильяснен бир бучукъ саат девамында музыкамызнынъ проблемлери боюнджа субетлештик. Бестекярлар миллий музыкамызда ве шу джумледен айры-джа джиддий классик музыкамызда олгъан проблемлер акъкъында тафсилятлы анълатмагъа тырыштылар. Ремзи бей бу меселени темельден анълап оламагъаныны айтты ве бестекярларгъа чокъ суаллер берди. Насыл олса да, мен анълагъаныма коре, бу проблемлер оны меракъландырды ве о илериде даа, текрар корюшмек керек оладжагъыны айтты.
11-августта Шевкет Мемет, Рефат Чубарнен бирликте «Мейдан» ве «АТР» телерадиопрограммаларынынъ музыкаль ишлерини яхшылаштырмакъ черчевисинде бестекярларнен текрар корюшюв япты. Бу корюшювде Рефат бей музыкамызнынъ земаневий вазиетини анъламагъа тырышты ве бестекярларгъа чокъ суаллер берди. Бестекярларда иджадий иттифакъ, бирлешме джемиет яхут дигер тешкилят олгъаны маддий меселелер насыл ёлларнен чезильгенини сорады.
Дигерлернинъ джевапларынынъ сырасында эгер сиясетчилер биз - бестекярларнен корюшип турсалар, бойле суаллер пейда олмаз эди». Бу корюшювде чокъ ве чешит фикирлер, теклифлер айтылды…
Ремзи Ильяснынъ давети иле 1-октябрьде онынъ Юкъары Шурасындаки одасында бестекярлар: Мерзие Халитова, Эльвира Эмир, Джемиль Кариков, Эдип Асанов, Назим Амедов, мен ве джемаатчы Иззет Изединов топландыкъ. Бу топлашувда УКСнынъ башы Эдем Дудаков да иштирак этти.
Бестекярлардан биринджи сёз манъа берильди. Мен джумледен, бойле дедим: «Музыка - бу мал, (махсулат), яни товар, продукция. Бестекяр исе - яратыджы (производитель). Сонъки 20 йыл девамында бизде ич бир халкъ йыры догъмады. Шимдики заманда музыка эсерлерини бестекярлар яраталар. Бизде бестекярларнынъ эсерлери ичюн пара тёлемеге алышмадылар. Бу темельден янълыш шей, янълыш вазиет.
Музыка пек къыйметли, паалы махсулат олгъаныны халкъымыз, сиясий ёлбашчыларымыз але даа бильмейлер. Дюньяда бунъа «интелектуальная собственность» дейлер.
Шахсен мен цивиль девлетте яшагъан олсам, чокътан зенгин адам олур эдим.
Бизим бестекярлар чокъ къувет, вакъыт масраф этип, буюк симфоник эсерлер ве чешит жанрларда эсерлер яраталар. Лякин бу муреккеп ве къыйын ишлери ичюн оларгъа кимсе бир капик пара тёлемей. Бойле вазиет сонъ дередже янълыш. Бу куньгедже бестекярларымыз озьлерини алчакъгонъюлли оларакъ тутып, къолларындан кельген ишлерини халкъымыз ичюн япып бедава чалыштылар. Лякин эр шей чокътан базар икътисадиятына кечти, эр шей паранен ольчениле.
Бестекярларнынъ сабыры сонъки нокътагъа кельди. Биз инкъираз - КРИЗИС вазиетиндемиз!
Эндиден сонъ сиясетчилеримиз бестекярларымызгъа эр джеэттен ярдым этмеселер, музыка медениетимиз зайыфлашаджакъ ве гъарип алгъа къаладжагъына ич бир шубе ёкъ!
Бу фаджиалы акъым (тенденция) энди башланды! Мына мисаль: Белорусие, Литва, Полониядаки къырымтатарлар тилини, музыкасыны, адларыны, сойадларыны, адетлерини - динден гъайры эр шейни - джойдылар, гъайып эттилер.
Эгер биз олар киби олмамызны истемесек, акъылымызны топламалымыз, чарелер корип, инкишаф ёлуна чевирильмек керекмиз!
Инкишаф этмеген эр бир шей ява-яваш сёне, ёкъ ола, оле!»
Аман-аман учь саат девам эткен бу корюшюв-топлашувда иштирак эткен бестекярларымыз оларны раатсызлагъан меселелер боюн-джа озь истеклерини, тюшюнджелерини, теклифлерини, риджаларыны, талапларыны ачыкътан-ачыкъ айттылар. Сонъунда айтылгъан фикирлерге екюн чекерек, Иззет Изединов халкъымыз ичюн музыка медениетининъ сонъ дередже муимлиги ве къыйметлиги акъкъында сёйледи. Бунынънен, 2008 с. 7-октябрьде бестекярларымызнынъ Ремзи Ильяснен корюшюви конкрет амелий сыфатыны алды.
Бестекяр Мерзие Халитовагъа о сюргюнликнинъ 65 йыллыгъына багъышлап буюк симфоник эсер язаджагъы ичюн онъа малиевий къолтутув ола-джагъы ишандырылды.
Эки саат девам эткен бу корюшювде Р. Ильяс музыкамызнынъ меселелери чокъ олгъаныны ве оларны чезмек кереклигини анълагъаны дуюлды. Бунынъ озю бестекярлар ичюн илериде янъы эсерлер ичюн иш акъкъы алмаларына ишанч догъура.
2008 с. 13-октябрь М. Халитова манъа ашагъыдаки малюматны бильдирди. 10-октябрьде о Ремзи Ильяснен субетлешкен. О бестекярнынъ фикирлерини яхшы анълагъан, бу саадаки меселелерни амелий тарафтан чезмеге арекет япмакъта. Джиддий музыкамызнынъ муимлигини анълап, къолтутмакъта. «Сизинъ япкъан арекетлеринъиз ве тешеббюсинъиз зая кетмеди, чокъ сагъ олунъ! Къысмет олса, эр шей гузель олур деп, умют этем!», - деди Мерзие ханым.
Мен музыка медениетимиз саасында чокъ йыллардан берли чалышам ве шуны айтмагъа истейим: бестекярларымыз миллий музыкамызнынъ келе-джегини къайгъырып, бу муим меселени чезмек ичюн миллий сиясетчилеримизден бирине мураджаат эттилер. Бестекярларгъа ярдым косьтермеге азыр олгъаны ичюн Ремзи бейге озь миннетдарлыгъымны бильдирмеге истейим. Илериде эпимиз бойле, сёз саиби олып, чалышсакъ, музыка медениетимиз инкишаф этеджегине шубе ёкъ!
Февзи АЛИЕВ,
Къырымда нам къазан-гъан санат эрбабы, Къырым девлет мукяфатларынынъ лауреаты, Халкъара конкурсларнынъ лауреаты, бестекяр, фольклорджы, йырджы.
Фикирлер
Фикирлеринизи языныз