Халкъны къайгъыргъан «миллетчи-террорджы»
19 Ноября 2008 | Миллий тарих
Акъ-укъугъыны талап эткенлер
Фатьме битайнынъ ватанперверлиги, джесюрлиги биз ичюн нумюнедир
Калафатовларнынъ сюлялеси тек Кучюк-Ламбат коюнде дегиль, бутюн Алушта районында белли эди. Мустафа Эннан огълу Калафатов 1906 сенеси Кучюк-Ламбатта дюньягъа келе. Къоранталары чокъбалалы олып, аиледе 10 эвлят эдилер.
Къырым мухтариети (КъАССР) олгъан сонъ, кой яшларыны шеэрлерге окъумагъа, чалышмагъа ёлладылар. Мустафа да окъуй, бильгили ола ве Акъмесджит шеэринде Крымторгда джермай (нефть) махсулатлары болюгинде малшынас олып чалыша. Догъмушлары, къорантасы, достлары, чалышкъан зенаатдашлары Мустафа Эннан огълунен сыкъы багъ туталар. Иши уйгъун, яхшы кеткенине къуваналар.
Бекленмегенде 1938 сенеси февраль айында оны апске алалар. Не ичюн? Архив весикъаларында бойле язылгъан:
«Мустафа Эннан огълу Калафатов апске алынмаздан эвель Акъмесджит шеэрининъ Безбожная сокъагъы 73 санлы эвде яшай. 26-апрельде 1993 сенеси Къырымнынъ Хавфсызлыкъ Хызмети болюгининъ ёлбашчысы Н.С.Даньков имзала-гъан № 09433 (Вх № К -120) весикъада бойле малюмат бар. «Инкъиляпкъа къаршы миллетчи-террорджы тешкилятында иштирак эткени ичюн 1938 сенеси 11-нджи февральде Къырым АССР НКВДсининъ учьлер (тройка) тарафындан атып ольдюрмек укюми чыкъарыла. Укюм 1938 сенеси 7-апрельде эда этиле. Онынъ атып ольдюрильген ве комюльген ери архив весикъаларында косьтерильмеген.
Докъуз кунь ичинде атмакъ къарарыны чыкъаралар. Бир ай беш кунь дегенде Мустафа Калафатовны аталар.
Къырым виляет махкемеси (суды) реисининъ муавини П.Катаров имзалагъан ве 1993 сенеси 13-майыста ёллангъан № V - 104/ с -57г. весикъада бойле языла: М.Э. Калафатов реабилитирленди. Тахкъикъат этильген ишлер боюнджа М.Э. Калафатов Къырым тиджарет меркезинде (Крымторг) джермай (нефть) махсулатлары болюгинде малшынас олып чалыша».
Бу весикъаларны Усеин Эннан огълу Калафатов (къардашы) архив-ден ала. Шу архивден (Акъмесджит шеэри, Кечкеметская сокъагъы, 3. Меркезий Девлет архиви) Фатьме Эннан Калафат (анасы) акъкъында весикъа талап эте. Весикъада язылгъанына коре, Фатьме Эннан Калафатнынъ омюр аркъадашы 1928 сенеси ольген. Бу чокъбалалы къадынны Кучюк-Ламбатта 1929 сенеси сайлав акъкъындан марум эткенлер. Шу вакъытта, 1929 сенеси Фатьме Эннан Калафатнынъ 1 сыгъыры, 1 аты, 27 къою, 1 эви, 0,07 сотка бостаны, 1,63 сотка юзюм багъы, 0,42 сотка тютюн тарласы ве 0,34 сотка пичен чалув ери бар экен. Къорантасы 9 адамдан ибарет олгъан. Джедвель (опись) ф.р - 1269, оп. 5, д.228.
Фатьме апте тынч турмай, озь акъ-укъукъыны талап эте. Къарарда бойле язылгъан: «Санайы-кооператив артелининъ азасы олгъан ве айлыкъ алгъан Эннан Аджи Мустафанынъ тул къадыны Фатьме Эннан Калафатны акъайы кечинген сонъ ходжалыкъ ишини мустакъиль алып баргъаны ичюн джоюкъкъа огъра-гъанлар джедвелинден чыкъарылсын».
Фатьме аптенинъ ич бир тюрлю къабааты олмаса да, балаларынен берабер Уралгъа, сонъра Хибиногорск шеэрине сюргюн этелер. 1931 сенеси 25-июльде янълыш сюргюн этильгени акъкъында весикъа ала. Фатьме Калафат озь кою Кучюк-Ламбаткъа къайтмакъ ичюн ариза яза. Амма Фатьме аптеге бойле джевап келе: «Омюр аркъадашынен (1928 сенеси вефат эткен) даимий суретте ходжалыгъында ыргъат туткъаны эм де тютюн сатын алып, гъайрыдан саткъаны ве сонъундан «Урлух» артелине кечкен балабан шарап магъазы олгъаны ичюн ри-джасы инкяр этильсин».
«Къырым» газетининъ 1993 сенеси 8-майыста чыкъкъан 19-нджы санында Р.Шабакаев «Йыллар дегиль, асырлар кечсе де…» макъалесинде Фатьме битай акъкъында яза: «Умумен Фатьме битай озюнинъ еди огълундан бешини Ватанны имае этмеге ёлландыргъан эди». Я Фатьме битайнынъ огълу Мустафаны миллетчиликте къабаатлап,1938 сенеси аттылар, амма, бунъа бакъмадан, совет укюметини къуртармакъ ичюн 5 огълу дженкте иштирак этти.
Эскендер беш йыл девамында адий аскер, старшина рутбесинде энъ дешетли атешлер ичинде булунып, Малоярославск, Москва, Курск, Брянск, Минск, Каунасны кечип, Кенигсбергде дженкнинъ битмесине бир ай къалгъанда 1945 сенеси 9-апрельде эляк ола. Эскендер Калафатов 171-нджи гвардиялы окъчулар полкунда Кенигсбергде хызмет эткен эди.
Эскендер Калафатовнынъ огълу Адиль бабасы дефн этильген къабристанны зиярет этмек ичюн Кенигсбергге бара. Амма чокъ языкълар олсун ки, Адиль бабасынынъ къабриндеки языларны корип, шаша: «Калапотов Эскандор, уроженец Чувашии», деп язгъанлар. Шу янълыш себебинден Адильнинъ анасы офицер омюр аркъадашы дженкте вефат эткени ичюн нефакъа алып оламай.
1985 сенеси мерхум Эскендер Калафатовнынъ къабрини янъы ерге кочюрип, устюне абиде къойып, догъру адыны ве сойадыны яздылар. Шу абиденинъ ачылув мерасиминде Эскендернинъ огълу муэндис-электроник, лаборатория мудири Адиль Эскендер огълу Калафатов да иштирак этти.
Анасы Фатьме битай исе бу акъта бир шей бильмеди. О 1960 сенеси иджретте вефат этти. Амма торунлары ве торунчелери Фатьме битайнынъ ватанперверлигини, джесюрлигини ич де унутмайлар. Фатьме къартананынъ огъланлары, торунлары тек яшайышта, иште, дженкте дегиль, къырым халкъынынъ миллий арекетинде де фааль иштирак эттилер.
Зубеир Калафатов Москвагъа векиль оларакъ баргъан. Онынъ огълу Дилявер Калафатов бабасы иле биринджилер сырасында Къырымгъа кельди. Олар сюргюнликте Андижаннынъ Еди къую районына тюшкен эдилер. Къырымдан къач керелер къувулдылар, эвлерини йыкътылар, поездгъа отуртып, Озьбекистангъа ёлладылар, паспорт режимини боздынъ деп, апсханеге къападылар.
Бунъа бакъмадан, Калафатовлар Ватангъа къайттылар. Къылынувларнынъ энъ окюнчлиси шу олды ки, омюр аркъадашы Айше вефат эткен сонъ, Зубеир Калафатовны Къырымда алгъан эвине яздылар.
Совет укюметининъ залымлыгъы нетиджесинде Мустафа Эннан огълу Калафатовны 1938 сенеси 7- апрельде аттылар. Анасыны Фатьме Калафатны сайлав укъукъындан марум эттилер, сонъ исе Уралгъа, Хибиногорск шеэрине докъуз баланен сюргюн эттилер, Огълу Эскендерни Чувашияда догъды деп, яздылар, Зубеир Калафатовны, Дилявер Калафатовны Къырымдан къач керелер сюргюн эттилер, паспорт режимини боздынъыз деп, къараладылар….
Бу адалетсизликни бугуньгедже халкъымыз озь башындан кечире. Амма эпимиз Калафатовлар киби джесюр, ватанпервер олып, акъ-укъукъымызны талап этмелимиз.
Бейе ИЛЬЯСОВА.
Фикирлер
Фикирлеринизи языныз