Биз ичкен сап-сары,буланчыкъ, сылавчанялдагъан сувлар биз ким ве не ерден олгъанымызны унуттырмадылар
28 Янв 2009 | Миллий тарих
Сюргюнлик фаджиасы
Бу макъалени башламаздан эвель мен “Къырым” газетине къолтуткъанларгъа тешеккюр бильдирмек истер эдим. Чюнки бу газет саесинде халкъымыз башындан кечирген беляларны язмагъа имкянымыз бар.
Мен халкъымызнынъ фаджиасы акъкъында чокъ яздым, башкъалары да язалар. Кимерде менде бир суаль догъа эди: булар кимге керек? Сонъ, ёкъ, бу эр кеске керек, дейим: къырымтатарлар акъкъында акъикъатны эр кес бильмек керек.
Миллетимизни ве Къырымдаки башкъа халкъларнынъ: урумлар, булгъарлар, эрменилер, алманлар векиллерини сюргюн эттилер. Биз аджайип Къырым топрагъыны чекип алмагъа кедер эте эдик…Бизим эр кишилеримиз джебеде дженклешкенде, оларнынъ къоранталарыны, балачыкъларыны мал вагонларына къойып та Озьбекистангъа, Къазахыстангъа, Уралгъа сюргюн эттилер. Къараман аскерлеримиз дженктен къайткъанда, ашаланып, къоранталарынынъ пешинден ёлланылдылар. Буны унутмакъ мумкюн дегиль.
Къырымтатарлар миллет оларакъ сакъланып, Ватангъа къайттылар. Мында бизни беклемедилер. Бизим тарихымызны гъайрыдан яздылар, шеэр-койлернинъ адларыны денъиштирдилер, амма акъикъат эписи бир енъе. Биз, къартлар, буны озь башымыздан кечирдик ве бу акъта яздыкъ ве язаджакъмыз.
Не къадар дюльбер, сабырлы, акъыллы миллетимиз бар. Мен Мустафа Джемилевге, Рефат Чубаровгъа ве миллет ичюн арекет эткен башкъа инсанларгъа джан-юректен: сагъ олунъыз, дейим. Мустафа бейнинъ телевизорда айт-къан сёзлери ич акъылымдан-юрегимден чыкъмай: “Миллетим бахтлы олмагъандже, Алла меним джанымны алмасын…”. Алла онъа узун омюр берсин.
Миллетимиз нелер корьди. Мен яш бала олсам да, нелер корьдим. Багъчасарай Хан-Сарайнынъ тёпесинде таштан япылгъан ёл бар эди. Ёлнынъ онъ тарафында бир дюрбе. О даа турса керек. Иште, о ёлнынъ онъ тарафында Асма-къую деген сокъакъта бизим эвимиз бар эди.
Мен кучюк къызчыкъ олгъанда, биз Биясала коюнде яшай эдик. Коюмизде озен олгъан. Анда достларымнен берабер барып ювуна, багъчадан мелевше джыя эдик.
Мен бир тюшни корьсем, сонъундан омюрде ола. Иште, о йыллары мен бир балачыкъ олгъанда бир тюш корьген эдим. Бизим эвимиз яна экен, эв ичи тютюнден къап-къара олды. Мен ялынаякъ, яры чыплакъ пенджереден атладым. Бу тюшни корьген сонъ бир къач вакъыт кечти. Джебе бизим коюмиз булунгъан ерлерге якъынлашты. Учакъларнынъ гурюльтиси, силянынъ патлавлары эшитильди.
Бир кунь, энди акъшам устю эди, къомшумыз Никита бизге чапып кельди ве эеджанланып бойле деди: “Дядя Абибулла! Давай скорей, пока немцы еще далеко от нас, забирай семью на подводу. Бежим в лес!” Бабам фурунгъа отьмек къойгъан эди. О колхозда отьмек пишире эди. “А как же хлеб?..”, деп шашмалады о.
Къомшумыз: “Тез ол, вакъыт ёкъ”, деп ашыкътырды. Бабам бизни арабагъа отуртты, арабанынъ артына сыгъырымызны байлады. Бойлеликнен дагъгъа кеттик.
Анда бир ертоле (землянка) бар эди. Онынъ ичинде 30 къадар адам топланды. Отурмагъа биле ер къалмады. Дагъгъа якъын ерде алам яшай эди.Биз анамнен берабер анда барып азчыкъ отурдыкъ. Аламнынъ 17 яшындаки къызы бизге армут, джевиз чыкъарып берди. Булар але даа козюм огюнде.
Сонъра биз кене дагъгъа,ертолеге къайттыкъ. Ертоленинъ ортасында “буржуйка” янгъан. Анда бильмейим не къадар олдыкъ. Тышкъа чыкъкъанда къар ягъгъан эди. Кокке бакътыкъ. Узакътан кок бус-бутюн ал корюне. “Вай, не ичюн кок ойле къырмызы?” - деп шаштыкъ. Сонъ насылдыр акъайлар, бельки партизанлар, алманлар бутюн койлерни эвлеринде адамларынен берабер якътылар, дедилер.
Узакътан балаларнынъ агълавлары, алманлар овчарка копеклерининъ авулдагъаны эшитильди. Никита бабама бойле деди: “У тебя в Бахчисарае дом, можешь идти туда, а здесь теперь ничего нет…”. О бизге бинокль берип койни косьтерди. Алманлар адамларны эсирликке алдылар, адамларнынъ эки тарафында автоматлар иле алман аскерлери кетмекте эдилер…
Бир къач вакъыттан эр шей тынчлангъан сонъ, биз койге бардыкъ. Башта аламны бакъмагъа ашыкътыкъ. Анда къара диварлардан башкъа бир шей ёкъ. Азбарнынъ ичинде ве четинде янгъан къафа, аякъ, къол кемиклери ята эди. Алла кимсеге бойле куньлерни косьтермесин.
Сонъ биз озь эвимиз булунгъан ерге бардыкъ. Эвимиз ёкъ этильди…Азбарда анам абдест алгъан бакъыр легенчик ята эди…
Саба эрте Багъчасарайгъа ёл алдыкъ. Акъшам шеэрге еттик. Башта тизем, дайым отургъан ерге бардыкъ. Оларнынъ эвлери Хан-Сарайгъа якъын ерлешкен. Сальге тизем, Лёман эништем, дайым бизни корип шаштылар, бизни къучакълап агъламагъа башладылар…
Сонъ биз озь эвимизге кеттик. Азбарымызда Истанбул къара дут тереги осе эди. Эвимиз эки къатлы: биринджи къатта фурун, экинджи къатта биз яшадыкъ. Бизим аралыгъымызгъа брезентнен къапатылгъан буюк машина къойдылар. Онынъ ичинде радиопередатчиклер толу, къулакъларында наушниклернен телефонисткалар чалыштылар.
Бир кунь эвимизге бир арбий кельди. Бабама военкоматкъа барынъыз, деди. Хан-Сарайда арбий госпиталь яптылар. Биз бабамнен берабер анда баргъан эдик. Бабам арбийлерге пексимет (отьмек къурусы) япкъан. Эвимизде бир чувал пексимет олгъан.
1944 сенеси майыс геджеси бизим эвимизде мусафирликке кельген дудум ве онынъ 4 баласы бар эди. Дайым о вакъытта трудармияда эди. Саба эртеси аскерлер тюфекнен къапуны къакътылар, эвден чыкъмагъа эмир эттилер…
Анам ве дудум не къолгъа расткельди, оны топламагъа башладылар. Энъ-эвеля, меним элиме Къуран туттурдылар. Эвнинъ весикъаларыны, паспорт, улпакъларны (ун) чаршафларгъа бошатып алдылар. 15 дакъкъа ичинде бизни ёлгъа чыкъардылар.
Ягъмур сепелей, санки бизни сюргюнликке йибергенлери ичюн ватанымыз агълады. Бизни ачыкъ машиналаргъа юкледилер, Багъчасарайда поездге отурттылар. Акъмесджитте бир кучюк багъча ичине кетирип тёктилер. Але даа козюм алдында: эр кес, балалар: “Бизни къайда кетирдилер?” -деп агълайлар. Сонъ бизни мал вагонларына кирсеттилер. Ёлда чокъ адам хасталанды. Вагоннынъ бир четинде тешик тешип аджетхане яптылар.
Поезд кете. Станцияларда аскерлер сув алмагъа йибере эдилер. Бир кере аскерлер тузлу балыкъ кемиклери ичинде пишкен тюй шорбасыны бердилер. О шорба ашаладжакъ киби дегиль эди. Поезд кочькен сонъ, пенджерелерден о шорбалар тёкюльди. Бойлеликнен биз Бегаваткъа барып еттик. Бизни чыкъардылар, машиналаргъа миндирдилер, колхозгъа алып кеттилер.
ДВЗ (Дальверзин) №1, 5-болюк деген ерде машиналарны токътатып, бизни тюшюрдилер. Эписи адамларнынъ башыны бакътылар, амамда ювундырдылар. Сонъ уфакъ эвчиклерге ерлештирдилер. Ана-бабам уфакъ пытакълардан тапчан, яни отурмагъа бир ер япты. Бойлеликнен яшамагъа башладыкъ. Анам-бабам комендатурагъа барып сыкъ-сыкъ джедвельге язылгъан.
Бизге бир тилим къап-къара кепек отьмегини бере эдилер. Оны ашамагъа мумкюн дегиль эди. Яхшы сув ёкътыр. Сыджакълар башланды. Сап-сары, буланчыкъ, сылавчан ялдагъан сувны хавуздан алып къайнатып, иче эдик.
Ватандашларымыз бу сувдан хасталандылар.Сытма (малярия), исал (дизентерия) хасталыкъларына огърадылар. Хасталарны арабагъа къойып, хастаханеге алып кеттилер. Анда оларнынъ эксериети оле эди…Джесетлерни кетирип комелер. Гедже шакъаллар келип пек улуй эдилер. Олар мезарларны ачып, олюлерни ашагъанлар.
Бабам Бегаваткъа къачты. Фурунгъа чалышмагъа кирди. Кучюк бир эвчик тапты. Биз анда бардыкъ. Энди отьмегимиз олды. Отьмек карточкаларыны бермеге башладылар. Чалышкъан адамларгъа, къорантагъа 1 кг отьмек бердилер.
Рахметли омюр аркъадашым айта эди: оларны, секиз баланы, Бегават ёл янында ертолелерге кетирип ташладылар. Ачлыкътан къурсакълары шишкен экен. Олар насыл сагъ къалгъаныны бир Алла биле. О къара куньлерни бир даа ич бир кимсе корьмесин.
Аллагъа шукюр, бугунь Ватанымызда яшаймыз. Бутюн миллетимизге ватангъа къайтмагъа Алла къысмет этсин.
Айше Абибулла къызы
НАФЕЕВА, Акъмесджит ш., Белое-2 къасабасы.
Фикирлер
Фикирлеринизи языныз